Checklista do writingu na maturze podstawowej

Dla kogo jest ta checklista?

Checklista jest dla osób, które nie wiedzą, jak zacząć wypowiedź pisemną, pomijają część polecenia albo odpowiadają na podpunkty zbyt ogólnie. Może pomóc także wtedy, gdy masz pomysł, ale trudno Ci uporządkować tekst i nie wiesz, co sprawdzać po napisaniu.

Przyda się, jeśli tracisz czas na poprawianie pojedynczych słów, zanim sprawdzisz treść, albo chcesz wypracować powtarzalny sposób pracy z writingiem.

Checklista nie zastępuje ćwiczenia writingu ani informacji zwrotnej. Pomaga jednak uporządkować pracę i lepiej wykorzystać czas.

Jeśli chcesz zobaczyć, jak writing łączy się z całym przygotowaniem, zobacz też poradnik Jak przygotować się do matury podstawowej z angielskiego?.

Naturalnym kolejnym krokiem po pobraniu checklisty jest trening 7 dni z writingiem na maturze podstawowej, w którym przechodzisz przez polecenie, plan, pierwszą wersję, sprawdzanie i wnioski.

Jak korzystać z checklisty?

Najprostszy sposób pracy wygląda tak:

1. Przeczytaj polecenie bez rozpoczynania pisania.
2. Zaznacz wszystkie elementy, które trzeba przekazać.
3. Zapisz krótki pomysł do każdego podpunktu.
4. Ustal kolejność informacji.
5. Napisz pierwszą wersję.
6. Najpierw sprawdź realizację treści.
7. Dopiero później sprawdź język i formę.
8. Zapisz jeden wniosek do kolejnej pracy.

Najpierw sprawdzaj, czy tekst odpowiada na polecenie. Poprawność pojedynczych słów nie pomoże, jeśli brakuje ważnej informacji.

Na maturze podstawowej wypowiedź pisemna ma zwykle 100–150 wyrazów. Jest to tekst użytkowy, np. e-mail, wpis na blogu albo wpis na forum internetowym. Polecenie zawiera zawsze cztery elementy do rozwinięcia. Jeśli wypowiedź ma mniej niż 80 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryterium treści.

Oficjalne kryteria oceny to: treść, spójność i logika wypowiedzi, zakres środków językowych oraz poprawność środków językowych.

Przed pisaniem — analiza polecenia

Przed pisaniem warto zatrzymać się przy poleceniu i sprawdzić:

• Jaki tekst mam napisać?
• Do kogo piszę?
• Jaki jest cel wypowiedzi?
• Ile elementów muszę uwzględnić?
• Co dokładnie oznacza każdy podpunkt?
• Jak mogę rozwinąć każdy element?
• Jakie informacje powinny pojawić się najpierw?
• Jak rozpocznę i zakończę tekst?
• Ile czasu zostawiam na sprawdzenie?

Rozwinięcie podpunktu powinno wnosić konkretną informację, a nie tylko powtarzać treść polecenia innymi słowami. Warto dopisać przykład, powód, szczegół albo krótkie wyjaśnienie.

Prosty plan wypowiedzi

Plan nie musi być długi. Może zawierać:

• początek,
• podpunkt 1: główna informacja i wybrany sposób rozwinięcia,
• podpunkt 2: główna informacja i wybrany sposób rozwinięcia,
• podpunkt 3: główna informacja i wybrany sposób rozwinięcia,
• podpunkt 4: główna informacja i wybrany sposób rozwinięcia,
• zakończenie,
• przydatne zwroty lub konstrukcje.

Rozwinięciem może być szczegół, przykład, powód, skutek albo krótkie wyjaśnienie. Nie każdy element musi być rozwijany w identyczny sposób.

Nie ma jednej sztywnej liczby akapitów, która pasuje do każdego zadania. Układ powinien być logiczny i czytelny, a każdy element polecenia powinien znaleźć swoje miejsce w tekście.

Podczas pisania

Podczas pisania realizuj kolejne elementy planu i trzymaj logiczną kolejność informacji. Pomagają proste łączniki, takie jak and, but, because, so, also albo then, jeśli rzeczywiście porządkują treść.

Unikaj dosłownego tłumaczenia długich zdań z polskiego. Wybieraj konstrukcje, które rozumiesz i potrafisz kontrolować, i rozwijaj informacje konkretnym przykładem, powodem albo szczegółem. Zostaw też miejsce na poprawki.

Szerszy zakres języka jest wartościowy wtedy, gdy pomaga jasno przekazać treść. Trudniejsze zdanie nie jest automatycznie lepsze.

Po napisaniu — najpierw treść

Po napisaniu najpierw sprawdź treść, czyli to, czy tekst rzeczywiście realizuje zadanie:

• Czy odpowiedziałam lub odpowiedziałem na wszystkie podpunkty?
• Czy każdy podpunkt został rozwinięty?
• Czy tekst realizuje właściwy cel?
• Czy nie brakuje ważnej informacji?
• Czy informacje są logicznie uporządkowane?
• Czy odbiorca zrozumie, co chcę przekazać?
• Czy początek i zakończenie pasują do sytuacji?
• Czy tekst ma odpowiednią długość?

Jeśli w tym miejscu widzisz brak podpunktu albo zbyt ogólną odpowiedź, popraw najpierw treść. Dopiero potem przejdź do języka.

Po napisaniu — język

Kiedy treść jest sprawdzona, przejdź do najważniejszych elementów językowych:

• Czy czasowniki mają właściwą formę?
• Czy czasy są używane konsekwentnie?
• Czy pytania mają poprawny szyk?
• Czy podmiot i czasownik są zgodne?
• Czy liczba pojedyncza i mnoga są spójne?
• Czy przyimki i podstawowe słowa funkcyjne są na swoim miejscu?
• Czy zaimki odnoszą się do właściwych osób lub rzeczy?
• Czy najważniejsze słowa są zapisane poprawnie?
• Czy zdania są połączone w zrozumiały sposób?
• Czy nie zmieniłam lub nie zmieniłem prostego poprawnego zdania na trudniejsze i błędne?

Nie chodzi o wypisanie wszystkich możliwych zagadnień gramatycznych. Celem jest spokojne sprawdzenie tych miejsc, które najczęściej wpływają na zrozumiałość tekstu.

Poprawianie tekstu na egzaminie i podczas treningu

Na egzaminie zmieniaj przede wszystkim te miejsca, które potrafisz poprawić świadomie. Przypadkowa zmiana może pogorszyć zdanie, które wcześniej było zrozumiałe.

Podczas treningu zaznacz również miejsca, których nie umiesz samodzielnie poprawić. Poproś o krótką informację zwrotną albo porównaj tekst z wiarygodnym przykładem. Następnie wróć do tej samej pracy i popraw wybrane fragmenty.

Skrócona checklista na egzamin

Pełna checklista jest przeznaczona głównie do treningu. Gdy podczas egzaminu czasu jest niewiele, sprawdź tylko najważniejsze elementy:

1. wszystkie podpunkty,
2. rozwinięcie informacji,
3. zrozumiałość i logiczna kolejność,
4. czasowniki i szyk zdań,
5. początek oraz zakończenie,
6. oczywiste błędy pisowni.

Taka kolejność pomaga chronić najważniejsze części wypowiedzi.

Krótki przykład pracy z poleceniem

Załóżmy, że piszesz e-mail do znajomego o szkolnym projekcie. Polecenie zawiera cztery elementy:

• opisz temat projektu,
• wyjaśnij swoją rolę,
• opisz jedną trudność,
• poproś znajomego o opinię albo pomoc.

Przed pisaniem możesz zapisać po jednym głównym pomyśle:

• temat: project about healthy food,
• moja rola: preparing a short presentation,
• trudność: finding good photos,
• prośba: can you read my text?

Potem dodaj szczegół do każdego elementu, na przykład dlaczego temat jest ciekawy, co dokładnie przygotowujesz, z czym masz problem i jakiej pomocy potrzebujesz. Na końcu ułóż informacje w logicznej kolejności: najpierw kontekst, potem rola, trudność i prośba.

Nie trzeba pisać pełnej wzorcowej wypowiedzi od razu. Celem tego etapu jest pokazanie planowania.

Co zrobić po sprawdzeniu pracy?

1. Popraw miejsca, których problem potrafisz rozpoznać.
2. Zaznacz miejsca niepewne.
3. Wybierz jedną uwagę dotyczącą treści i jedną dotyczącą języka.
4. Po uzyskaniu informacji zwrotnej popraw tę samą pracę.
5. Zapisz jeden wniosek w formie działania: co zrobisz w następnym zadaniu i po czym sprawdzisz, czy się udało.

Najczęstsze błędy

Najczęstsze problemy w writingu to niepełna realizacja podpunktu, brak konkretnego rozwinięcia i rozpoczęcie pisania bez planu. Czasem tekst traci jasność, bo autor skupia się na trudnym słownictwie zamiast na treści.

Inne częste trudności to tłumaczenie długich zdań słowo w słowo, niespójne używanie czasów, brak czasu na sprawdzenie i poprawianie tekstu bez ustalonej kolejności.

Warto też uważać na rezygnowanie z prostego poprawnego zdania na rzecz skomplikowanej konstrukcji, która łatwo prowadzi do błędu.

Jeśli po napisaniu pracy chcesz zapisać przyczynę błędu i jeden konkretny wniosek, możesz użyć Dziennika analizy błędów z angielskiego. Do szerszego uporządkowania nauki przyda się też poradnik Jak ułożyć plan nauki angielskiego dopasowany do swojego celu?.

Najważniejsze wnioski

Writing zaczyna się od analizy polecenia. Każdy podpunkt wymaga konkretnego rozwinięcia, a plan pomaga zobaczyć, czy niczego nie brakuje.

Najpierw sprawdza się treść, potem język. Prosty język może być skuteczny, jeśli jasno przekazuje informacje i realizuje zadanie.

Warto mieć stałą kolejność sprawdzania. Po każdej pracy dobrze zapisać jeden wniosek, który pomoże przy kolejnym tekście.